Utrecht Manifest

timeline
update
UM2 - 05 juni 2014

Max Bruinsma over Utrecht Manifest 2

Ed Annink, intendant van Utrecht Manifest 2, overleed in 2012 op 55-jarige leeftijd na een ziekbed. Max Bruinsma werkte als redacteur en vertaler nauw met hem samen voor de biënnale van 2007. We vroegen Bruinsma om terug te blikken op de deze tweede editie, die als thema Duurzaamheid had. Welke beweegredenen lagen ten grondslag aan de keuze van het thema en de programmaonderdelen?
EdMaxCaptein_th.png
Ed Annink en Max Bruinsma met oorkonde van Leipziger Buchmesse, Café Captein, Amsterdam, maart 2011. Foto: Rein Jansma
×

Max Bruinsma over Lovely language

Redacteur Max Bruinsma neemt ons mee langs enkele voorbeelden uit het boek Lovely language, dat hij met intendant Ed Annink en zijn assistent Laura van Uitert samenstelde. Het boek ging gepaard met een tentoonstelling tijdens Utrecht Manifest 2 in 2007.

“Voor Lovely language namen we het gedachtegoed van Gerd Arntz en Otto Neurath en de geschiedenis van datavisualisatie als uitgangspunt. We lieten zien hoe die zich in heel veel verschillende richtingen hebben ontwikkeld.

We behandelen in het boek de historische achtergrond – waaronder het verhaal van Neurath, Arntz en de ontwikkeling van Isotype. Je ziet de infographics, pictogrammen en visuele taal die daaruit voortkwamen. Ook is er aandacht voor ontwikkelingen in de beeldstatistiek. We laten zien dat de visualisering van informatie een inhoudelijk middel werd om politiek of maatschappelijk commentaar te leveren, of om kwesties op een andere en vaak verrassende manier te verbeelden.”

Lees ook het uitgebreide interview: Max Bruinsma over Utrecht Manifest 2
18a_th.png

Lovely language begint met een overzicht van alle talen die op dit moment gesproken worden. Het is symbolisch: het laat zien hoe veel talen er zijn, maar verwijst ook naar de ondertitel van het boek: 'words divide, images unite'. Het is niet agressief bedoeld, maar iemand die Pashto spreekt, kan iemand die Quechua spreekt gewoonweg niet verstaan. Er staan hier 7000 redenen voor division bij elkaar. Maar dat zijn ook 7000 redenen om een beeldtaal te bedenken die de verschillen overstijgt.”
p29krazykatlanguagec_th.png

“In deze context is deze strip uit 1918 een van mijn favorieten. Het is de beroemde Krazy Kat van George Herriman. Krazy Kat en zijn vriendje, de muis Ignatz, hebben een gesprek. Ignatz is net iets intellectueler en praat niet fonetisch zoals Krazy Kat.”

- Why is lenguage, Ignatz?
- Language is, that we may understand one another.
- Is that so?
- Yes, that’s so.
- Can you unda-stend a Finn, or a Leplender, or a Oshkosher, huh?
- No –
- Can a Finn, a Leplender, or a Oshkosher, unda-stend you?
- No –
- Then, I would say, lenguage is, that we may mis-unda-stend each udda.
991_th.png

“In deze illustratie zie je een relatie tussen de totale lengte van spoorlijnen die tussen 1825 en 1926 is aangelegd over de hele wereld en de ontwikkeling van de hoeveelheid materieel. Die lijnen zie je op het kaartje van de werelddelen, in een schaal van 50.000 strekkende kilometer per stukje spoorlijn. Het begint met heel weinig, nog niet de helft, en op het eind is er al meer dan een miljoen kilometer spoor. Dat wordt gerelateerd aan de ontwikkeling van de hoeveelheid materieel, ook een getalsstatistiek. Je leest hieruit af dat de toename van het materieel aanzienlijk minder is dan de toename van strekkende kilometers rails.

Wat interessant en leuk is aan deze infographic, is dat in deze puur verhoudingsgewijze statistiek ook andere zaken verbeeld zijn. Natuurlijk in de eerste plaats de lengte van de spoorlijn als indicator van de totale hoeveelheid spoorlijn en de grootte van het locomotiefje als indicator van hoeveel locomotieven er zijn. Maar wat Gerd Arntz hier ook doet, is de vormgevingsontwikkeling laten zien, van het oerstoomlocomotiefje tot de gestroomlijnde stoomlocomotief uit de jaren ’20. Dat is extra, niet-statistische, inhoudelijke informatie.”
992_th.png

“Soms zie je aan de vormgeving van de iconen dat ze cultureel bepaald zijn. Aan deze illustratie van Arntz viel me op dat het stuur aan de rechterkant zit. Ik dacht: in Europa en Amerika zit het stuur toch links? Ik ben daar ingedoken en toen bleek dat men in 1920 niet alleen in Engeland links reed, maar ook in verschillende andere landen, waaronder Oostenrijk, waar Arntz dit ontwerp maakte. Het duurde tot aan de Tweede Wereldoorlog voordat de positie van het stuur geharmoniseerd werd in Europa.”
153a_th.png

“Ik vond dit een schitterend ontwerp. Het geeft een andere kijk op het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Het is gemaakt door Itay Lahav, een Israëlische student die hier in Nederland een grafische opleiding volgde. De gebieden in kwestie, de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever, worden geprojecteerd op de kaart van Nederland. Op het moment dat je dat ziet, realiseer je je hoe klein de geografische schaal van het conflict is.

Ed Annink en ik besteedden al aandacht aan kaarten die niet neutraal zijn in de Catalysts! tentoonstelling in Lissabon. Echt geen enkele kaart is neutraal.”
172a_th.png

“We hebben hier een aantal infographics verzameld die allemaal over de Bijlmerramp gingen. Het is opvallend om te zien hoe verschillend die grafieken de aanloop naar die fatale crash van dat vliegtuig in een flat in de Bijlmermeer verbeelden. Je ziet dat meerdere kaarten de vliegbewegingen ervóór vergeten. Een ervan geeft een beeld dat totaal verschilt van wat er werkelijk gebeurde.

Omdat de complexiteit gereduceerd moet worden naar beeld, kún je een deel van de informatie missen. Dit is een mooi voorbeeld van a) hoe dat mis kan gaan, en b) hoe het een ontzettend helder beeld geeft als je het goed doet.”
130a_th.png

“Een belangrijk deel van het werk van Neurath en Arntz is het vinden van symbolen voor de informatie die ze wilden overbrengen. De figuur van de werkloze vonden Ed Annink en ik geniaal goed. Een jan met de pet, handen in de zakken, die erbij staat alsof hij zegt: had je wat? Maar ook daar zie je verschillen.

Rudolph Modley, een leerling van Neurath, heeft het Isotype-systeem in de jaren ’30 in Amerika ingevoerd. Wat ik interessant vind is het opmerkelijke verschil in emotionele uitdrukking van het symbool voor werkloze. De versie van Gerd Arntz heeft de blik vooruit en een rechte rug. Dat valt pas op als je versie van Rudolph Modley ziet, met een werkloze met een gebogen hoofd en rug. Dat ziet er veel dramatischer uit.

Ik speculeer dat je hier ook een verschil in ideologisch uitgangspunt ziet. Het socialisme – Gerd Arntz was een doorgewinterd socialist – wil de werkloze niet als vernederde arbeider neerzetten. Hij gaat met rechte rug voort. Dat in tegenstelling tot Modley’s werkloze in het Amerika van de dertiger jaren, met de crisistijd en de Dust Bowl, waar de werkloze een totaal verslagen type en slachtoffer van de omstandigheden is.”
218a_th.png
'Corporate alphabet', Koert van Mensvoort en Arnoud van den Heuvel, 2007

“We namen Arntz en Neurath en de geschiedenis van datavisualisatie als uitgangspunt en laten zien hoe zich dat in heel veel verschillende richtingen heeft ontwikkeld. Bijvoorbeeld in de richting van grammaticaal samenhangende symboolsets voor bewegwijzering en de verschillende stijlen daarin en wat je daaruit kunt aflezen. Daar staan diverse voorbeelden van in het boek en dat loopt dan weer uit op het voorbeeld van A Safe Place van vader en zoon Dumbar.

Je ziet hoe visualisatie langzaam verandert in een taal waarin je ook andere verhalen dan pure, harde informatie kunt vertellen. Waarin je bijna een roman kunt schrijven, waarin je ook cultureel commentaar kunt leveren, met behulp van die logo-achtige beeldtaal. Dat kan een echt politiek commentaar zijn.”
227a_th.png

“Juli Gudehus is een Duitse ontwerpster die het bijbelboek Genesis heeft verbeeld of eigenlijk: in beeldtaal heeft vertaald. Het begint met een filmklapper, het bord dat wordt gebruikt om een filmscène te starten, dan het symbool van God, Hij is aan het knutselen, en zegt dan: ik scheid hemel en aarde. De volgende regel is ook leuk: En de aarde was woest en ledig, aangeduid met een gasmasker en een leeg vel papier.”
230a_th.png

“Dit is een tekst die ik schreef voor een alfabet van Roland Henss dat uitsluitend bestaat uit de eerste letters van merknamen. Wat ik wilde was een tekst waarin alle letters van dat alfabet in al hun vormen en varianten – in upper en lower case – voorkomen. Daardoor is de tekst wel wat geforceerd geworden – ik zocht woorden bij de letters, in plaats van andersom. De letter M is interessant: MacDonald’s maakte bezwaar tegen het gebruik van haar karakteristieke, gele M. Daarom zit er een censuurbalkje op met een juridische tekst.”

Deel via:

Twitter Facebook